Heraldiek

Oorsprong

De oorsprong van de heraldiek of wapenkunde ligt in de middeleeuwen. Elke ridder had toen tijdens een oorlog een gekleurd embleem op zijn schild. Hierdoor kon gemakkelijk worden gezien of iemand een medestander of een vijand was. Dit gebruik komt terug in het gezegde ‘kleur bekennen’.

Het embleem dat een ridder op zijn schild voerde, wordt een wapen genoemd. Door vererving ging zo’n wapen over op zijn nazaten met dezelfde familienaam. Deze regel heeft ervoor gezorgd, dat ook nu nog binnen bepaalde families iedereen hetzelfde wapen voert. Zoiets brengt tegelijkertijd een verwantschap tot uitdrukking.

De wapens werden ontworpen door herauten. Zij noteerden alle wapens in een wapenboek. Hierdoor konden omgekomen ridders gemakkelijk geïdentificeerd worden.Later werden de wapens alleen nog op riddertoernooien gevoerd.

Vanaf de 14de eeuw behoorden de herauten tot de vaste kern van de vorstelijke hoven. Aan het einde van de 18de eeuw verdwenen zij. Alleen in Engeland en bij kroningsplechtigheden in Nederland en Zweden is nu nog een heraut aanwezig.

Wanneer het wapenschild niet werd gebruikt werd, hing het aan een muur. Op een plankje daarboven stond dan de helm met daaromheen het helmkleed. Zo werd een kleurrijke wandversiering gecreëerd, waaruit de huidige opbouw van een familiewapen is ontstaan.

Wapenopbouw

Een familiewapen bestaat in principe uit: een schild met een embleem, een helm met helmteken, dekkleden en een wrong. Het familiewapen kan verder getooid zijn met schildhouders, een voetstuk en een motto c.q. spreuk (op een lint). Hierbij is het schild het belangrijkste onderdeel. Een familiewapen mag ook uit alleen een schild bestaan.

Mogelijke onderdelen van een wapen: (1) motto, (2) grond, (3) ordeteken, (4) schildhouder, (5) schild, (6) helm, (7) dekkleden, (8) wrong, (9) rangkroon en  (10) helmteken (Bron: Wikipedia).

Bij een vrouwelijk wapen heeft het schild een ovale vorm en is sprake van een enigszins andere entourage

Een wapen behoort te voldoen aan de tradities van de heraldiek. Dit betekent onder meer: geen gecompliceerde schildverdelingen, geen overdaad aan figuren en geen ongebruikelijke figuren. De tradities maken het niettemin mogelijk om de hedendaagse beleving van een familie of een individu tot uitdrukking te brengen

Wapenvoering

Het staat iedereen vrij om een familiewapen te voeren en om een familiewapen te laten registreren. Het kan gaan om een reeds bestaand familiewapen of om een nieuw ontworpen wapen. Het is geen verplichting, dat iedereen in de familie het wapen in de praktijk voert of gebruikt. Dit blijft altijd ieders persoonlijke keuze.

Nederlands College Heraldiek

De Nederlandse Genealogische Vereniging wil de heraldiek levend houden. Het beoordelen en registreren van wapens is gedelegeerd aan het Nederlands College Heraldiek. Dit College bestaat uit leden van de Nederlandse Genealogische Vereniging die heraldisch, genealogisch en historisch deskundig zijn. Het gaat hier om vrijwilligerswerk, waarvoor geen subsidie wordt ontvangen. Er wordt een kostendekkende bijdrage gevraagd.

Voorzitter: dhr. R.J.P.M. Vroomen te Echt:

Secretaris: dhr. W.M.T. van Zon te Utrecht:

Voor het laten beoordelen en registreren van een wapen door het Nederlands College Heraldiek is geen lidmaatschap van de Nederlandse Genealogische Vereniging vereist. Het doen van een aanvraag is niet alleen voor mannen, maar ook voor vrouwen opengesteld.

Wapenregistratie

Goedgekeurde wapens worden door het College geregistreerd in het Nederlands Wapenregister, afdeling Familiewapens, waarvan de voorloper is ingesteld op 22 januari 1994 door Nederlandse Genealogische Vereniging. De reeds geregistreerde wapens staan vermeld op de webpagina’s NCH Registerlijst en OV-Registerlijst.

Een wapen registratie is feitelijk het deponeren van een wapen in een openbaar toegankelijk register, waardoor anderen daarvan kennis kunnen nemen.

Bij een aanvraag moet worden opgegeven voor wie de registratie is bedoeld. Meestal gaat het om de naamdragende afstammelingen van een stamvader of van een recente voorouder. Maar het is ook mogelijk een persoonlijke wapen te laten registreren. Zo iets gebeurt als persoonlijke objecten in het schild voorkomen.

Bij de beoordeling wordt nauwkeurig bekeken of het wapen aan alle heraldische normen voldoet, of de motivering betreffende de in het wapen ontwerp gekozen stukken klopt en of het een uniek wapen is.

Bij de registratie vindt een vermelding plaats van de met het wapen verbonden genealogische achtergrond en de persoonsgegevens van de aanvrager. Van de registratie krijgt de aanvrager een bewijs in de vorm van een stijlvolle wapenbrief. Daarnaast wordt het wapen gepubliceerd in het blad GensNostra/Heraldisch Tijdschrift dat zowel in een papieren als een digitale vorm verschijnt.

Een wapen registratie kan dienst doen als juridisch bewijs bij schending van het copyright.

Aanvraag

Voor het doen van een aanvraag wordt verwezen naar de website www.heraldiek.net. Hier is onder meer een registratieformulier en een informatieblad te vinden.

In de behandelprocedure is ruimte voor advies en begeleiding van de aanvrager, ook in het geval de initiële aanvraag niet aan de gestelde eisen voldoet.

De kosten voor het beoordelen en registreren van een wapen bedragen € 170 euro, waarvan € 45 als aanbetaling. Voor leden van de Nederlandse Genealogische Vereniging en de Hollandse Genealogische Vereniging Ons Voorgeslacht geldt een tarief van € 145, waarvan € 30 als aanbetaling.

De kosten voor het laten maken van een voor registratie en publicatie geschikte wapen tekening zijn hierbij niet inbegrepen. Deze dient een aanvrager af te spreken met de ingeschakelde tekenaar.