Evenementenkalender van afdeling Twente

 

Za 08 maart 2014 - Zoeken in secundaire bronnen

Een evenement voor Twente en van lokale betekenis.
Plaats: Grotestraat 207 BORNE
Spreker: Klaasjan Visscher


Programma:

De heer Visscher zal ingaan op de vraag waarom secundaire bronnen zo belangrijk kunnen zijn voor stamboomonderzoek. Onderwerpen zijn daarbij o.a. Oud rechterlijk archief, oud notarieel archief, belastingregisters en leenregisters. Bij oud rechterlijk archief gaat het o.a. om vrijwillige rechtspraak, civiele rechtsspraak (geschillen) en criminel rechtspaak ( Van boetes tot halszaken). Bij oud notarieel archief komen onder meer aan de orde: familierecht. Daarbij valt te denken aan testamenten, huwelijkse voorwaarden en boedelscheidingen. Bij belastingsregisters worden voorbeelden aangehaald rond inkomen, gebruik en bezit. In het laatste geval gaat het over verponding , vuurstedengeld , paardengeld enz.
De heer Visscher zal bovendien tips geven over de secundaire bronnen en toegangen die digitaal doorzoekbaar

Verslag

Ondanks het fraaie lenteweer hadden een ruim 30-tal aanwezigen de moeite genomen om te komen luisteren naar de lezing van Klaasjan Visscher over het zoeken in secundaire bronnen in de periode van de 15e tot de 18e eeuw. Zij werden niet teleurgesteld.
De meesten die beginnen met het onderzoeken van hun stamboom starten met het doorvorsen van de primaire bronnen zoals de DTB boeken, de burgerlijke stand en het bevolkingsregister. Echter de secundaire bronnen zijn minstens zo interessant aldus Klaasjan.
Waarom gebruik maken van de secundaire bonnen:
1. Genealogie is meer dan verzamelen van namen en jaartallen. De secundaire bronnen zorgen voor de historische context. Geeft a.h.w. het vlees op de botten.
2. Door gebruik te maken van secundaire bronnen kom je verder terug in de tijd.
3. Het geeft de mogelijkheid om de gevonden informatie vanuit verschillende hoeken te bekijken en het is een controle instrument op de informatie uit de DTBís
Het zoeken in de secundaire bronnen is een vorm van schatgraven waarbij men plotseling prachtige en interessante vondsten kan doen. Het brengt je dichter bij de mensen. Een boedelbeschrijving voert je a.h.w. door het huis van de betrokkene. Zo gaan je voorouders voor je leven. Het geeft de mensen een gezicht.
Er staan de genealoog diverse secundaire bronnen ter beschikking. Deze middag beperkt Klaasjan zich tot een viertal secundaire bronnen namelijk het oud rechtelijk archief, het oud notarieel archief, de belasting registers en het leenregister. Daarnaast zijn er nog vele andere secundaire bronnen beschikbaar zoals kerkboeken, resoluties familiearchieven, kronieken etc.
Voordat je je gaat verdiepen in het oud rechtelijk archief raad Klaasjan je aan om je eerst te verdiepen in verschillende soorten rechtspraak die er in de tijd golden. Hij maakt een onderscheid in
1. de vrijwillige rechtspraak.. Te denken daarbij valt aan testamenten, voogdij regelingen inventarissen e.d. Zaken die we tegenwoordig vaak via de notaris regelen.
2. Civiele rechtspraak, waarbij het vooral gaat over geschillen tussen mensen
3. Criminele rechtspraak, van boetes tot halszaken waarbij een verder onderscheid kan worden gemaakt tussen:
a. De lage rechtspraak uitgevoerd door lokale rechtbanken bestaande uit schout en schepenen, keurnoten e.d
b. De hoge rechtspraak. Meestal gaat het dan over zwaardere overtredingen. In de steden geschiedde dit door de schout en schepenen terwijl de drost deze functie op regionaal niveau uitvoerde.
4. Dan was er nog het provinciaal hof. Dit deed de beroepszaken.
Aan de hand van een aantal voorbeelden worden de verschillende bronnen toegelicht. Zo krijg je door de transportakten een inzicht in het bezit. De akte van momberstellen , die bij hertrouwen moest worden gemaakt, laat zien hoe bijv. de moeder heette en wie de kinderen waren.
Aktes uit de civiele rechtspraak kunnen meer achtergrond geven en bijv. de familierelaties verduidelijken.
In de oud notariŽle archieven vinden we onder meer zaken die met het familierecht te maken hebben zoals: Testamenten, huwelijkse voorwaarden, boedelscheidingen. Veder komen we er ook attestaties, procuraties, en overeenkomstentegen. Wat we er niet in vinden is aktes m.b.t. het overdragen van onroerend goed. Notarissen zaten in de steden en soms in de dorpen. Ze trokken vaak ook rond in hun regio. Niet allen provincies kenden notarissen en hebben derhale ook geen oud notarieel archief.
Bij de belastingregisters moet een onderscheid gemaakt worden tussen de verschillende soorten belasting.
1. Inkomen. Bijv. Personele quotatie ( een soort inkomstenbelasting) en familiegeld
2. Gebruiksbelasting. Men kende verschillende vormen van accijns bijv. op bier. Het innen van deze belasting was vaak verpacht aan de lokale notabelen. De opbrengsten waren dikwijls oncontroleerbaar door gebrek aan administratieve gegevens.
3. Bezit. Belasting werd vaak geheven aan de hand van het (onroerend) goed dat men bezat. Zo kennen we
a. Verponding. Het daarbij met name om het onroerend goed. Verschillende verpondingsregisters zijn nog te raadplegen.
b. Vuurstedengeld, paardengeld, etc
Er zijn grote verschillen tussen de provincies voor wat betreft het innen van belasting. Het verschillende vaak van gebied tot gebied en ook soms van jaar tot jaar. Belasting registers geven vaak wel een inzicht in de sociale opbouw van een dorp of stad. Wie was er bijv rijk en had er veel bezit en was was er arm.
Tenslotte gaf Klaasjan nog een toelichting op de leenregister en over het ontstaan er van. Zo ontstond er vanaf de Karolingische vorsten het hofstelsel dat tot 1795 standhield. Men kende lenen en achterlenen. Het leenstelsel bracht veel administratieve werkzaamheden mee ten gevolge van o.a. de overdracht en het vererven. Niet overal was het op dezelfde wijze geregeld. Er is een groet verscheidenheid aan provinciale en particuliere leenkamers.
Door de verschillende voorbeelden die Klaasjan liet zien en zijn enthousiaste toelichting was het niet alleen een zeer informatieve lezen maar ook een interessant en boeiend verhaal. De aanwezigen lieten hun waardering dan ook blijken door een warm applaus.

Informatieve website voor het onderzoek van secundaire bronnen zijn o.a.
www.archieven.nl

en link







Alleen de auteur of een gebruiker met usertype afdelingssecretaris of hoger kan een verslag toevoegen/aanpassen


Geplaatst door Dhr. B.J.M. Nijkamp op 20 feb 2014 tijd: 15.42 - Laatste aanpassing door: Dhr. B.J.M. Nijkamp op: 04 mrt 2014 tijd: 22.48
Aantal malen gelezen: 1990